Πώς η εκμάθηση κιθάρας μπορεί να ενισχύσει τη μνήμη και να βοηθήσει στο σχολείο

Πολλοί γονείς αναζητούν μια δραστηριότητα που να αρέσει στο παιδί τους, αλλά και να το βοηθά ουσιαστικά στη σχολική καθημερινότητα: διάβασμα, συγκέντρωση, απομνημόνευση, οργάνωση. Η εκμάθηση κιθάρας δεν είναι “ένα ακόμα χόμπι”. Όταν γίνεται με συνέπεια και σωστή δομή, μπορεί να λειτουργήσει ως προπόνηση μνήμης και δεξιοτήτων μάθησης — κάτι που υποστηρίζεται από σύγχρονες επιστημονικές μελέτες για τη μουσική εκπαίδευση και τον παιδικό εγκέφαλο.

1) Τι είδους “μνήμη” επηρεάζει η εκμάθηση οργάνου

Στη σχολική ζωή, κομβική είναι η μνήμη εργασίας (working memory): η ικανότητα να κρατά το παιδί πληροφορίες “online” για λίγα δευτερόλεπτα/λεπτά και να τις χειρίζεται (π.χ. να ακούει μια οδηγία με 3 βήματα και να την εκτελεί, να κάνει νοερά μαθηματικά, να οργανώνει μια απάντηση στην έκθεση).

Συστηματική ανασκόπηση/μετα-ανάλυση σε παιδιά προσχολικής ηλικίας (3–6 ετών) βρήκε ότι η μουσική εκπαίδευση έχει θετική επίδραση σε εκτελεστικές λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένης της μνήμης εργασίας, και ότι ο τρόπος/διάρκεια/συχνότητα της εκπαίδευσης επηρεάζει το αποτέλεσμα.

Επιπλέον, υπάρχουν μελέτες παρέμβασης σε παιδιά σχολικής ηλικίας που εξετάζουν αν η μουσική εκπαίδευση μπορεί να υποστηρίξει την ανάπτυξη της μνήμης εργασίας σε σχέση με άλλες δραστηριότητες.

2) Γιατί η κιθάρα “εκπαιδεύει” τη μνήμη με πρακτικό τρόπο

Η κιθάρα, ως όργανο, ζητά από το παιδί να κάνει ταυτόχρονα πράγματα που είναι από μόνα τους “ασκήσεις μνήμης”:

• Ανάκληση σχημάτων (δακτυλοθεσίες/συγχορδίες/κλίμακες)

• Ακολουθίες βημάτων (ρυθμικά μοτίβα, αλλαγές συγχορδιών, φράσεις)

• Αυτοδιόρθωση σε πραγματικό χρόνο (άκουσα λάθος → διορθώνω)

• Συντονισμό χεριών με χρονισμό (ρυθμός) και ακουστικό στόχο

Αυτό μοιάζει περισσότερο με “νοητικό γυμναστήριο” παρά με παθητική ψυχαγωγία. Η επιστημονική βιβλιογραφία για τη μουσική εκπαίδευση αναφέρει συσχετίσεις και ευρήματα που συνδέουν την εκμάθηση οργάνου με γνωστικές δεξιότητες όπως η μνήμη (ιδίως λεκτική μνήμη) και οι εκτελεστικές λειτουργίες.

3) Μνήμη και σχολική επίδοση: πού φαίνεται η “μεταφορά” στο σχολείο

Η λογική σύνδεση είναι απλή: η μνήμη εργασίας και οι εκτελεστικές λειτουργίες σχετίζονται στενά με την απόδοση στο σχολείο (ανάγνωση, κατανόηση, μαθηματικά, οργάνωση μελέτης). Γι’ αυτό και πολλές μελέτες εξετάζουν αν η μουσική εκπαίδευση συνδέεται με δείκτες ακαδημαϊκής ανάπτυξης.

• Υπάρχουν δεδομένα από longitudinal μελέτες που εξετάζουν σχολικές δεξιότητες/ανάπτυξη μαζί με μουσική εκπαίδευση, με αποτελέσματα που εξαρτώνται από το πεδίο (π.χ. σε ορισμένα δείγματα φαίνεται ισχυρότερη σχέση με γλωσσικές δεξιότητες/δεύτερη γλώσσα).

• Παράλληλα, υπάρχουν και μετα-αναλύσεις που “προσγειώνουν” τους υπερβολικούς ισχυρισμούς και δείχνουν ότι δεν πρέπει να παρουσιάζουμε τη μουσική ως μαγικό χάπι για IQ/βαθμούς. Το σωστό πλαίσιο είναι: μικρά έως μέτρια οφέλη σε συγκεκριμένες δεξιότητες, ιδιαίτερα όταν το πρόγραμμα είναι δομημένο και συστηματικό.

Με απλά λόγια: η μουσική (και η κιθάρα ως μορφή οργανικής μουσικής εκμάθησης) δεν υπόσχεται “άριστα”. Υπόσχεται κάτι πιο πρακτικό και πολύτιμο: καλύτερα εργαλεία μάθησης (μνήμη/συγκέντρωση/αυτορρύθμιση) που βοηθούν το παιδί να διαβάζει πιο αποτελεσματικά.

4) Το κρίσιμο σημείο που οι περισσότεροι χάνουν: δεν αρκεί “να κάνει κιθάρα”

Εδώ είναι που ξεχωρίζει η σοβαρή προσέγγιση από το “κάν’ το λίγο να ξεσκάσει”.

Η ίδια η έρευνα δείχνει ότι παράγοντες όπως:

• διάρκεια προγράμματος,

• συχνότητα την εβδομάδα,

• διάρκεια μαθήματος,επηρεάζουν το αποτέλεσμα (ειδικά σε executive functions/working memory).

Άρα αυτό που έχει σημασία δεν είναι μόνο το όργανο, αλλά:

• σταθερή ρουτίνα εξάσκησης

• σαφείς στόχοι

• ασκήσεις που “χτίζουν” δεξιότητες βήμα-βήμα

• ανατροφοδότηση (το παιδί να ξέρει τι βελτιώνει)

Ακριβώς γι’ αυτό, τα πιο δυνατά εκπαιδευτικά προγράμματα (και τα αντίστοιχα βιβλία/υλικό) δεν είναι “τυχαίες σελίδες τραγουδιών”. Είναι δομημένα ώστε κάθε άσκηση να υπηρετεί και μια δεξιότητα μάθησης (μνήμη, προσοχή, ακολουθίες, αυτοέλεγχος).

Τι να κρατήσει ο γονιός (σε μία παράγραφο)

Αν σε ενδιαφέρει το παιδί σου να αποκτήσει καλύτερη μνήμη, μεγαλύτερη συγκέντρωση και πιο “σχολική” αντοχή στη μάθηση, η εκμάθηση κιθάρας μπορεί να είναι μια εξαιρετική επιλογή — όχι ως χαλαρό χόμπι, αλλά ως δομημένη εκπαίδευση με συνέπεια. Η επιστήμη δεν λέει ότι η μουσική κάνει θαύματα από μόνη της· λέει ότι, όταν υπάρχει σωστή δομή και διάρκεια, μπορεί να ενισχύσει δεξιότητες που ακουμπάνε άμεσα το διάβασμα και την απόδοση στο σχολείο.

Πηγές (επιστημονικές)

• Miendlarzewska, E. A., & Trost, W. J. (2014). How musical training affects cognitive development. Frontiers in Neuroscience. (review)

• Lu, Y. et al. (2025). Effects of music training on executive functions in preschool children: a systematic review and meta-analysis. 

• Nie, P. et al. (2022). Effects of Music Training on the Auditory Working Memory Development in School Children. Frontiers in Psychology.

• Román-Caballero, R. et al. (2022). Please don't stop the music: A meta-analysis of the cognitive and academic benefits of instrumental musical training… (meta-analysis)

• Sala, G., & Gobet, F. (2020). Cognitive and academic benefits of music training with children: A meta-analysis. (skeptical/meta-analytic perspective)

• Yang, H. et al. (2014). A Longitudinal Study on Children's Music Training and Academic Development. Scientific Reports.